Κάλαντα

Πολλοί θεωρούν ότι το στόλισμα του δέντρου ή το τραγούδι των παιδιών από πόρτα σε πόρτα είναι ξενόφερτα έθιμα. Ωστόσο, η ιστορική έρευνα αποδεικνύει ότι στην Αρχαία Ελλάδα υπήρχε η Ειρεσιώνη, ένας θεσμός που παρουσιάζει εντυπωσιακές ομοιότητες με τις σημερινές μας παραδόσεις.

Τι ήταν η Ειρεσιώνη;

Η λέξη προέρχεται από το είρος (έριο = μαλλί προβάτου). Ήταν ένας κλάδος αγριελιάς (κοτινός), στον οποίο οι αρχαίοι Έλληνες τύλιγαν νήματα από λευκό και κόκκινο μαλλί. Πάνω στο κλαδί κρεμούσαν την «απαρχή» των καρπών της γης: σύκα, καρύδια, αμύγδαλα, μικρά δοχεία με λάδι, μέλι και κρασί, ακόμα και μικρά σκεύη.

Το έθιμο τελούνταν δύο φορές το χρόνο: στα Πυανέψια (Οκτώβριος) και στα Θαργήλια (Μάιος). Σκοπός ήταν η ευχαριστία προς τους θεούς (κυρίως τον Απόλλωνα και τις Ώρες) για τη σοδειά που πέρασε και η παράκληση για τη γονιμότητα της γης που ερχόταν.

Οι “Αγερμοί” και τα Αρχαία Κάλαντα

Όπως και σήμερα, παιδιά των οποίων και οι δύο γονείς ζούσαν (αμφιθαλείς παίδες), περιέφεραν την Ειρεσιώνη από σπίτι σε σπίτι τραγουδώντας τους αγερμούς. Ο πιο γνωστός στίχος που έχει διασωθεί ξεκινά ως εξής:

“Ειρεσιώνη σύκα φέρει και πίονας άρτους και μέλι εν κοτύλη και έλαιον αναψησάσθαι…” (Η Ειρεσιώνη φέρει σύκα και αφράτα ψωμιά και μέλι στο ποτήρι και λάδι για να αλειφθείς…)

Οι νοικοκυραίοι αντάμειβαν τα παιδιά με φιλοδωρήματα, ενώ το κλαδί της Ειρεσιώνης κρεμόταν πάνω από την εξώπορτα του σπιτιού μέχρι τον επόμενο χρόνο, ακριβώς όπως κάνουμε σήμερα με το μαγιάτικο στεφάνι ή τη διακόσμηση των εορτών.

Η Σύνδεση με το Σήμερα

Όταν ο Χριστιανισμός επικράτησε, η Ειρεσιώνη δεν εξαφανίστηκε, αλλά μεταμορφώθηκε. Το “στόλισμα” μεταφέρθηκε στο καραβάκι (λόγω της ναυτικής παράδοσης) και αργότερα στο δέντρο, ενώ οι αγερμοί έγιναν τα Κάλαντα. Η βασική δομή παρέμεινε ίδια: η περιφορά ενός συμβόλου, η ευχή για ευημερία και η ανταπόδοση από τον οικοδεσπότη.