Κάλαντα

Απάντηση: Η λέξη προέρχεται από τη λατινική “Calendae” (Καλάνδαι), που σήμαινε την πρώτη ημέρα κάθε μήνα στο ρωμαϊκό ημερολόγιο. Ειδικά οι Καλάνδαι του Ιανουαρίου ήταν μέρες μεγάλης γιορτής, ευχών και ανταλλαγής δώρων.

Απάντηση: Στην Ελλάδα τα κάλαντα ψάλλονται τρεις φορές κατά τη διάρκεια του Δωδεκαημέρου:

• Παραμονή Χριστουγέννων (24 Δεκεμβρίου): Αναγγελία της Γέννησης του Χριστού.
• Παραμονή Πρωτοχρονιάς (31 Δεκεμβρίου): Ευχές για το νέο έτος και τιμή στον Άγιο Βασίλειο.
• Παραμονή Θεοφανείων (5 Ιανουαρίου): Αναγγελία της Βάπτισης του Χριστού στον Ιορδάνη ποταμό.

Απάντηση: Το τρίγωνο είναι ένα από τα παλαιότερα κρουστά μουσικά όργανα. Ο μεταλλικός, κρυστάλλινος ήχος του συμβολίζει τη χαρά και την αγγελία του χαρμόσυνου μηνύματος. Στην παράδοση, ο ήχος των μετάλλων θεωρούνταν επίσης ότι διώχνει τα “κακά πνεύματα” (όπως τους καλικάντζαρους).

Απάντηση: Πριν την καθιέρωση του χριστουγεννιάτικου δέντρου, οι Έλληνες στόλιζαν καραβάκι. Τα παιδιά το κρατούσαν στα χέρια τους όταν έλεγαν τα κάλαντα, συμβολίζοντας την πορεία του ανθρώπου στη ζωή και τη ναυτική φύση της Ελλάδας. Μέσα στο καραβάκι, οι νοικοκυραίοι τοποθετούσαν τα κεράσματα (γλυκά ή ξηρούς καρπούς).

Απάντηση: Πολλοί αναρωτιούνται πώς το δενδρολίβανο (ένας θάμνος) περιγράφεται ως «υψηλό». Στην πραγματικότητα, ο στίχος στα κάλαντα της Πρωτοχρονιάς είναι μια αλληγορία. Η “δενδρολιβανιά” συμβολίζει τον ίδιο τον Άγιο Βασίλειο ή μια ιδανική, όμορφη κοπέλα, και ο χαρακτηρισμός “υψηλή” αποδίδει τιμή και ευγένεια.

Απάντηση: Τα πιο αρχαία σε δομή θεωρούνται τα κάλαντα της Ικαρίας και του Πόντου, καθώς διατηρούν γλωσσικά στοιχεία που παραπέμπουν κατευθείαν στη Βυζαντινή περίοδο και στην Αρχαία ελληνική διάλεκτο.

Απάντηση: Σύμφωνα με την παράδοση, τα κάλαντα είναι “αγερμοί”, δηλαδή τραγούδια που λέγονται με το πρώτο φως της ημέρας για να “ξυπνήσουν” την τύχη του σπιτιού. Παραδοσιακά, τα παιδιά ξεκινούσαν από τα χαράματα και σταματούσαν το μεσημέρι. Σήμερα, βέβαια, το ωράριο είναι πιο ελαστικό, αλλά η παράδοση θέλει το μήνυμα να φτάνει νωρίς.

Απάντηση: Σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση, οι Καλικάντζαροι φοβούνται τον Αγιασμό. Την ημέρα των Θεοφανείων, με την κατάδυση του Σταυρού, τα νερά καθαγιάζονται και το «Νέο Φως» διώχνει κάθε σκοτεινό πλάσμα από την επιφάνεια της γης. Οι Καλικάντζαροι, τρομαγμένοι από την «αγιαστούρα» του παπά, τρέπονται σε φυγή και επιστρέφουν στα έγκατα της γης, όπου συνεχίζουν να πριονίζουν το Δέντρο της Ζωής μέχρι το επόμενο Δωδεκαήμερο.

Απάντηση: Αν και σήμερα οι δύο φιγούρες έχουν ταυτιστεί οπτικά, οι ρίζες και ο συμβολισμός τους είναι τελείως διαφορετικοί:

• Ο Άγιος Βασίλειος της Καισαρείας: Είναι ιστορικό πρόσωπο, ένας από τους Τρεις Ιεράρχες. Στην ελληνική παράδοση, δεν είναι ο εύσωμος άνδρας με την κόκκινη στολή, αλλά ένας λόγιος, αδύνατος και μελαχρινός άνδρας με μαύρα γένια. Έρχεται από την Καισαρεία της Καππαδοκίας, βαστώντας «εικόνα και χαρτί» (τα γράμματα και την παιδεία). Δεν φέρνει απλώς παιχνίδια, αλλά την ευλογία της γνώσης και της προσφοράς.
• Ο Santa Claus (Άγιος Νικόλαος): Η φιγούρα που γνωρίζουμε σήμερα είναι μια σύνθεση του Αγίου Νικολάου (Sinterklaas) και δυτικών θρύλων. Η σημερινή του εμφάνιση (κόκκινη στολή, έλκηθρο, τάρανδοι) παγιώθηκε κυρίως μέσω της αμερικανικής κουλτούρας και διαφημίσεων τον 20ό αιώνα. Κατοικεί στον Βόρειο Πόλο και η δράση του επικεντρώνεται στην παραμονή των Χριστουγέννων.

Συμπέρασμα: Ο Santa Claus είναι ο «Άγιος των δώρων», ενώ ο Μέγας Βασίλειος είναι ο «Άγιος της σοφίας και της κοινωνικής αλληλεγγύης». Στο site μας, τιμούμε τον Άγιο που έρχεται να μας διδάξει και να μας φωτίσει με τα γράμματά του!

Απάντηση: Η ανταμοιβή των παιδιών που τραγουδούν τα κάλαντα είναι μια αρχαία παράδοση που συμβολίζει την ανταπόδοση της ευλογίας και των ευχών που έφεραν στο σπίτι.

• Χρήματα: Στις μέρες μας, το πιο συνηθισμένο “φίλεμα” είναι ένα συμβολικό χρηματικό ποσό. Δεν υπάρχει κανόνας για το ποσό, καθώς η κίνηση έχει μεγαλύτερη σημασία από την αξία.
• Παραδοσιακά Γλυκίσματα: Παλαιότερα, αντί για χρήματα, οι νοικοκυρές πρόσφεραν κουραμπιέδες, μελομακάρονα ή σπιτικά κουλουράκια. Αν θέλετε να είστε πιο παραδοσιακοί, μπορείτε να έχετε έτοιμα μικρά σακουλάκια με χριστουγεννιάτικα γλυκά.
• Καρποί και Φρούτα (Η παλιά παράδοση): Στα χωριά, τα παιδιά έπαιρναν καρύδια, κάστανα, ξερά σύκα και μήλα. Αν και σήμερα είναι σπάνιο, παραμένει μια πανέμορφη κίνηση που παραπέμπει στις ρίζες του εθίμου.
• Κεράσματα: Σοκολατάκια, ζαχαρωτά ή οι παραδοσιακές “ζαχαροκάντιες” (ζαχαρωτά σε σχήμα μπαστουνιού) είναι πάντα ευπρόσδεκτα από τους μικρούς μας φίλους.

Το “μυστικό” του εθίμου: Σύμφωνα με την παράδοση, το να “κλείσεις την πόρτα” στα κάλαντα θεωρείται κακοτυχία. Ακόμα κι αν δεν έχετε κάτι να δώσετε, ένα ζεστό χαμόγελο και μια ευχή “Και του χρόνου!” είναι η ελάχιστη ανταπόδοση στο καλό μήνυμα που σας έφεραν.