Κάλαντα

Η λέξη προέρχεται από τη λατινική “Calendae” (Καλάνδαι), που σήμαινε την πρώτη ημέρα κάθε μήνα στο ρωμαϊκό ημερολόγιο. Ειδικά οι Καλάνδαι του Ιανουαρίου ήταν μέρες μεγάλης γιορτής, ευχών και ανταλλαγής δώρων.

Στην Ελλάδα τα κάλαντα ψάλλονται τρεις φορές κατά τη διάρκεια του Δωδεκαημέρου:

• Παραμονή Χριστουγέννων (24 Δεκεμβρίου): Αναγγελία της Γέννησης του Χριστού.
• Παραμονή Πρωτοχρονιάς (31 Δεκεμβρίου): Ευχές για το νέο έτος και τιμή στον Άγιο Βασίλειο.
• Παραμονή Θεοφανείων (5 Ιανουαρίου): Αναγγελία της Βάπτισης του Χριστού στον Ιορδάνη ποταμό.

Το τρίγωνο είναι ένα από τα παλαιότερα κρουστά μουσικά όργανα. Ο μεταλλικός, κρυστάλλινος ήχος του συμβολίζει τη χαρά και την αγγελία του χαρμόσυνου μηνύματος. Στην παράδοση, ο ήχος των μετάλλων θεωρούνταν επίσης ότι διώχνει τα “κακά πνεύματα” (όπως τους καλικάντζαρους).

Πριν την καθιέρωση του χριστουγεννιάτικου δέντρου, οι Έλληνες στόλιζαν καραβάκι. Τα παιδιά το κρατούσαν στα χέρια τους όταν έλεγαν τα κάλαντα, συμβολίζοντας την πορεία του ανθρώπου στη ζωή και τη ναυτική φύση της Ελλάδας. Μέσα στο καραβάκι, οι νοικοκυραίοι τοποθετούσαν τα κεράσματα (γλυκά ή ξηρούς καρπούς).

Πολλοί αναρωτιούνται πώς το δενδρολίβανο (ένας θάμνος) περιγράφεται ως «υψηλό». Στην πραγματικότητα, ο στίχος στα κάλαντα της Πρωτοχρονιάς είναι μια αλληγορία. Η “δενδρολιβανιά” συμβολίζει τον ίδιο τον Άγιο Βασίλειο ή μια ιδανική, όμορφη κοπέλα, και ο χαρακτηρισμός “υψηλή” αποδίδει τιμή και ευγένεια.

Τα πιο αρχαία σε δομή θεωρούνται τα κάλαντα της Ικαρίας και του Πόντου, καθώς διατηρούν γλωσσικά στοιχεία που παραπέμπουν κατευθείαν στη Βυζαντινή περίοδο και στην Αρχαία ελληνική διάλεκτο.

Σύμφωνα με την παράδοση, τα κάλαντα είναι “αγερμοί”, δηλαδή τραγούδια που λέγονται με το πρώτο φως της ημέρας για να “ξυπνήσουν” την τύχη του σπιτιού. Παραδοσιακά, τα παιδιά ξεκινούσαν από τα χαράματα και σταματούσαν το μεσημέρι. Σήμερα, βέβαια, το ωράριο είναι πιο ελαστικό, αλλά η παράδοση θέλει το μήνυμα να φτάνει νωρίς.