Κάλαντα

Ενώ τα «Πανελλήνια Κάλαντα» κυριαρχούν στις πόλεις, η ελληνική ύπαιθρος κρύβει μουσικούς θησαυρούς που κινδυνεύουν να χαθούν. Από τα Δωδεκάνησα μέχρι την Ήπειρο, υπάρχουν παραλλαγές με μοναδική ποιητική αξία και ιδιαίτερους ρυθμούς που αντικατοπτρίζουν την τοπική ιστορία.

1. Τα Κάλαντα της Αστυπάλαιας (Δωδεκάνησα)

Στην «Αστυπαλιά», τα κάλαντα των Χριστουγέννων έχουν μια γλυκιά, σχεδόν νανουριστική μελωδία. Το ιδιαίτερο στοιχείο εδώ είναι ο τονισμός στην Παναγία και η ευχή για την προστασία των ναυτικών του νησιού.

• Σπάνιος στίχος: «Χριστός γεννάται, χαίρετε, όλος ο κόσμος λάμπει, σαν το λουλούδι του αγρού, σαν το δροσάτο αμπέλι.»

2. Τα «Κόλιαντα» της Θράκης

Στα χωριά του Έβρου, τα κάλαντα ονομάζονται Κόλιαντα. Εδώ η παράδοση θέλει τους άνδρες του χωριού να βγαίνουν σε ομάδες (μπουλούκια) κρατώντας μεγάλες γκλίτσες.

• Το έθιμο: Οι καλαντιστές τραγουδούν διαφορετικά κάλαντα για κάθε μέλος της οικογένειας: άλλα για τον νοικοκύρη, άλλα για την κόρη που είναι σε ηλικία γάμου και άλλα για τον στρατιώτη.
• Χαρακτηριστική επωδός: «Κόλιαντα, μπάμπω, κόλιαντα!» (Μια παράκληση προς τη γιαγιά του σπιτιού να δώσει τις παραδοσιακές κουλούρες).

3. Τα Κάλαντα της Κάσου: Μια Λυρική Ιδιαιτερότητα

Η Κάσος διατηρεί μια από τις πιο όμορφες παραλλαγές. Οι στίχοι είναι έντονα επηρεασμένοι από τη βυζαντινή ποίηση και η μουσική εκτελείται με λύρα και λαούτο, αλλά με ένα δικό της, πιο δωρικό ύφος.

• Συναρπαστική εικόνα: Τα παιδιά στην Κάσο δεν έλεγαν απλώς τα κάλαντα, αλλά συχνά έφτιαχναν ένα ομοίωμα της Αγίας Σοφιάς από χαρτόνι, φωτισμένο εσωτερικά με κεριά.

4. Τα Κάλαντα των Φώτων από την Πάτμο

Αν και τα κάλαντα των Φώτων είναι συνήθως σύντομα, στην Πάτμο παίρνουν τη μορφή ενός μεγάλου διηγήματος που περιγράφει όλη τη βάπτιση του Χριστού και τον διάλογο του Ιησού με τον Ιωάννη τον Βαπτιστή.

• Στίχος-κλειδί: «Σήμερα τα Φώτα και ο φωτισμός, και χαρά μεγάλη στον Δεσπότη μας.»

5. Τα «Ανέβαλα» της Ικαρίας

Στην Ικαρία, τα κάλαντα (Ανέβαλα) έχουν τον γνωστό «Ικαριώτικο» ρυθμό. Είναι ζωντανά, γρήγορα και συχνά περιέχουν πειράγματα για τον νοικοκύρη αν το κέρασμα αργεί να έρθει. Η μουσική τους είναι τόσο ξεσηκωτική που συχνά η επίσκεψη των παιδιών καταλήγει σε έναν μικρό χορό στην αυλή του σπιτιού.